Müzik Ansiklopedisi - S Harfi / Sz

Szell, George (yönetken): 1913 yılının yazında “Viyana Sinfoni Orkestrası” Bad Kissingen’e bir dizi dinletiler vermek üzere gitmişti. Topluluğun başında bulunan orkestra yönetkeni dinletinin verileceği gün bir kaza geçirerek sağ kolundan ciddi bir şekilde yaralanmıştı. Orkestra yöneticileri bu durum karşısında telaşlandılar, çünkü Viyana’dan yeni bir yönetken getirtmek olanaksızdı. Çaresizlik içinde bu kasabaya tatilini geçirmek üzere gelen onaltı yaşındaki genç bir küğcüyü çağırdılar. Delikanlı o güne dek hiç bir orkestra ile en küçük bir çalışma yapmamıştı. Üstelik orkestra ile prova yapmaya zaman da yoktu. Ancak bu, kimsenin aklından bile geçiremeyeceği olağanüstü bir fırsattı. Biraz idarecilerin üzerine düşmesi, biraz da gençliğin verdiği heyecanla bu genç değneği eline aldı. Dinleti son derece başarılı geçti ve genç küğcü küçük değneğin mucizevi gücü karşısında ondan vazgeçemez oldu. George Szell Budapeşte’de doğdu, küçük yaşlarda Viyana’ya yerleşti ve bu kentte kendi deyimi ile “çok iyi bir öğretici, çok büyük bir küğcü ve çok iyi bir insan” olarak tanımladığı Robert’le çalışmaya başladı. Onbir yaşında iken Viyana “Grosse Musikvereinsaal”de hem bağdar, hem de piyanist olarak ilk dinletisini verdi. Bu ilk dinletisinde kendisine “Viyana Sinfoni Orkestrası” eşlik etti, dinletide Felix Bartholdy Mendelssohn ve Wolfgang Amadeus Mozart’ın konçertolarının yanısıra piyano ve orkestra için kendi yazdığı “Rondo”yu çaldı. İşte George Szell’in bu başarılı dinletisi beş yıl sonra kendisine orkestra yönetkenliğinin kapılarını, çağının en güçlü orkestrası ile verdiği sınav sonunda açmıştı. Szell bir harika çocuk olarak çok küçük yaşlarda kendisini gösterdi. Daha üç yaşında iken piyano çalışan annesinin yanı başında durur, O’nun her yanlış nota basışında elindeki kalemle bileğine vurarak uyarırdı. Altı yaşında iken bir gün önce dinlediği otuz ölçülük bir küğü ezberden yazması bir diğer harika çocuk göstergesiydi. Sekiz yaşında iken seyrettiği Wolfgang Amadeus Mozart’ın “Don Giovanni Operası” küçük George’u derinden etkilemişti, özellikle orkestrayı yöneten Gustav Mahler’in yayından fırlayan ok gibi kullandığı bagetini büyülenmişçesine seyretmiş, daha sonraları Bruno Walter ve Felix Weingartner gibi devlerin baget teknikleriyle içli dışlı olmuştu. Bu arada Arnold Schönberg’in zorlayan yeniliği yanısıra Richard Strauss’un yaratılarının gitgide büyüyen başarısına kulağıyla tanık olmuştu. George Szell “Viyana Sinfoni Orkestrası” ile verdiği ilk dinletiden kısa bir süre sonra “Berlin Devlet Operası” yönetkeni Leo Blech’in yanına asistan oldu. Bu operanın genel küğ sorumluluğunu üstlenmiş olan Richard Strauss genç sanatçıyı kanatları altına aldı, bir süre sonra da “Strasbourg Operası”na orkestra yönetkeni olarak atandı. Kısa bir tecrübe devresinden sonra “Prag Alman Tiyatrosu”, “Çek Filarmoni Orkestrası”, “Haag Filarmonik Orkestrası” ve yine “Berlin Devlet Operası”na birinci yönetken olduğunda Avrupa’nın en gözde opera yönetkeni olarak ün kazanmıştı. 1942–1945 yılları arasında “Metropolitan Operası”nda birinci yönetken olarak çalıştıktan sonra 1946 yılında bir süre önce bıraktığı “Cleveland Orkestrası”nın yönetkenliğini aldı. Hollanda “Concertgebouw Orkestrası”nın birinci yönetkenliğini de yapmış olan George Szell Avrupa ve Amerika’nın başlıca orkestralarına konuk yönetken olarak çok sayıda ziyaret gerçekleştirmiştir.